Dziś prezent z okazji "zajączka" Wielkanocnego.

Krótka analiza przepisów bhp mówiących pierwszej pomocy. Analizie poddałem wymagania prawne zapisane w kodeksie pracy i rozporządzeniu dotyczącym ogólnych przepisów bhp.

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy {Prezent znajduje się w tekście}

Art.  207¹. 

§  1.  Pracodawca jest obowiązany przekazywać pracownikom informacje o:

3) pracownikach wyznaczonych do:

a) udzielania pierwszej pomocy,

§  2.  Informacja o pracownikach, o których mowa w § 1 pkt 3, obejmuje:

1) imię i nazwisko;

2) miejsce wykonywania pracy;

3) numer telefonu służbowego lub innego środka komunikacji elektronicznej.

Art.  209¹.

§  1.  Pracodawca jest obowiązany:

1) zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach,;

2) wyznaczyć pracowników do:

a) udzielania pierwszej pomocy,

3) zapewnić łączność ze służbami zewnętrznymi wyspecjalizowanymi w szczególności w zakresie udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, ratownictwa medycznego oraz ochrony przeciwpożarowej.

§  2.  Działania, o których mowa w § 1, powinny być dostosowane do rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, liczby zatrudnionych pracowników i innych osób przebywających na terenie zakładu pracy oraz rodzaju i poziomu występujących zagrożeń.

§  3.  Liczba pracowników, o których mowa w § 1 pkt 2, ich szkolenie oraz wyposażenie powinny uwzględniać rodzaj i poziom występujących zagrożeń.

Art.  224.

§  1.  Pracodawca prowadzący działalność, która stwarza możliwość wystąpienia nagłego niebezpieczeństwa dla zdrowia lub życia pracowników, jest obowiązany podejmować działania zapobiegające takiemu niebezpieczeństwu.

§  2.  W przypadku, o którym mowa w § 1, pracodawca jest obowiązany zapewnić:

1) odpowiednie do rodzaju niebezpieczeństwa urządzenia i sprzęt ratowniczy oraz ich obsługę przez osoby należycie przeszkolone;

2) udzielenie pierwszej pomocy poszkodowanym.

Art.  234.

§  1.  W razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy

Art.  237^11a.  [Konsultacje w zakresie BHP]

§  1.  Pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkie działania związane z bezpieczeństwem i higieną pracy, w szczególności dotyczące:

3) […] oraz wyznaczania pracowników do udzielania pierwszej pomocy, […];

Rozporządzenie Ministra Pracy i polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy

§  2.  Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:

14)  "punkcie pierwszej pomocy" - rozumie się przez to - w zależności od wielkości zakładu pracy, rodzaju prowadzonej działalności i związanych z nią zagrożeń - pomieszczenie lub wyodrębnione miejsce o wystarczającej powierzchni, wyposażone w umywalki z ciepłą i zimną wodą oraz niezbędny sprzęt i inne środki do udzielania pierwszej pomocy;

§  41.

1.  Pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące: […]

4) udzielania pierwszej pomocy.

§  44.

1.  Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom sprawnie funkcjonujący system pierwszej pomocy w razie wypadku oraz środki do udzielania pierwszej pomocy. W szczególności pracodawca powinien zapewnić:

1) punkty pierwszej pomocy w wydziałach (oddziałach), w których wykonywane są prace powodujące duże ryzyko wypadku lub związane z wydzielaniem się par, gazów albo pyłów substancji sklasyfikowanych jako niebezpieczne ze względu na ostre działanie toksyczne;

2) apteczki w poszczególnych wydziałach (oddziałach) zakładu pracy.

2.  Ilość, usytuowanie i wyposażenie punktów pierwszej pomocy i apteczek powinny być ustalone w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, z uwzględnieniem rodzajów i nasilenia występujących zagrożeń.

3.  Obsługa punktów i apteczek, o których mowa w ust. 1, na każdej zmianie powinna być powierzana wyznaczonym pracownikom, przeszkolonym w udzielaniu pierwszej pomocy.

4.  W punktach pierwszej pomocy i przy apteczkach, w widocznych miejscach, powinny być wywieszone instrukcje o udzielaniu pierwszej pomocy w razie wypadku oraz wykazy pracowników, o których mowa w ust. 3.

5.  Punkty pierwszej pomocy i miejsca usytuowania apteczek powinny być odpowiednio oznakowane, zgodnie z Polską Normą, i łatwo dostępne.

A gdzie prezent ano w linku: http://platformabezpieczenstwa.pl/pliki/.

Pod powyższym linkiem można znaleźć do pobrania i wydrukowania bezpłatne instrukcje pierwszej pomocy w języku polskim, angielskim i ukraińskim.

 zrzut ekranu z instrukcji w języku polskim.

Aby pobrać instrukcję pierwszej pomocy z powyższego linka nie trzeba się nigdzie rejestrować czy zapisywać - wystarczy kliknąć.

Poprzednia instrukcja powstała w ramach projektu www.znamibezpiecznie.pl i do tej pory jest mówiąc nieskromnie bardzo popularna w całej Polsce. Obecną instrukcję stworzyłem z moimi współpracownikami Danielem Kuligowskim i Adamem Gołuchowskim w ramach projektu www.PlatformaBezpieczenstwa.pl. 

Jedyna prośba jaka jest do użytkowników to aby nie zmieniali grafiki i nie obcinali grafiki tej instrukcji - klauzula dotycząca instrukcji znajduje się na dole każdej z instrukcji. O tyle to jest ważne że poprzednia wersja instrukcji została skradziona z praw autorskich przez co najmniej dwie organizacje tj. widziałem że moja instrukcja wisi na kilku komisariatach policji ale obdarta z logotypów oraz w kilku sklepach dużej sieci budowlanej i tu nie tylko nie było naszych logotypów, ale jeszcze układ instrukcji był zmieniony. Jeśli z jakiś powodów chciałbyś coś zmienić w tych instrukcjach napisz do mnie i myślę że dojdziemy do porozumienia. Jeśli chciałbyś kupić którąś z instrukcji w wersji profesjonalnego plakatu również napisz do mnie - ponieważ posiadamy takie plakaty.

Na zakończenie tego posta chciałbym złożyć wszystkim moim stałym, ale także okazjonalnym czytelnikom życzenia spokojnych, spędzonych w gronie najbliższych Świąt Wielkanocnych.

Jaka służba bhp, takie mniemanie o niej.

Siedząc przedwczoraj pijąc kawę w kawiarni Sądu Okręgowego w  Częstochowie w oczekiwaniu na zaprzysiężenie na biegłego sądowego w zakresie bhp przeglądałem LinkedIn. W pewnym momencie uświadomiłem sobie jedną smutną rzecz o behapowcach. Mówiąc czy pisząc doradca biznesowy, doradca gospodarczy, doradca w prowadzeniu bezpiecznie biznesu niestety chyba nikt nie ma na myśli specjalistów ds.bhp. Niektórzy przedsiębiorcy czy menedżerowie wręcz mówiąc określenie behapowiec wypowiadają to w taki sposób jakby chcieli powiedzieć „wystaw te zaświadczenia i fakturę i nie zawracaj mi głowy”, często też uważają bezpieczeństwo pracy jako konieczny obowiązek i koszt, a nie jak zysk przedsiębiorstwa. Znam niewielu pracodawców i menedżerów którzy na bezpieczeństwo pracy patrzą kategoriami: „bezpieczny i pracujący ergonomicznie pracownik to wydajniejszy pracownik” a wydajniejszy pracownik to zysk dla przedsiębiorstwa. Niewiele jest firm gdzie podejście takie jak u jednego z naszych klientów - firma handlująca produktami chemicznymi (prowadzi tylko działania z zakresu logistyki tj. nie przepakowują i nie przelewa chemii którą sprzedaje a tylko magazynują) tam osoby odpowiedzialne za procesy tworzą instrukcje bhp i bezpieczeństwa procesów, oceny ryzyka dla stanowisk i inną wymaganą dokumentację. My jako podmiot wykonujący zadania służby bhp tylko opiniujemy te dokumenty oraz pomagamy szkolić pracowników oraz współorganizujemy ćwiczenia z zakresu reagowania w sytuacjach awaryjnych. Nigdy nikt w tej firmie nie oczekiwał aby za niego coś zrobić co najwyżej podpowiedzieć jak zrobić. W wielu nawet dużych zakładach jest to podejście nieoczywiste bo tam osoby kierujące pracownikami lub odpowiedzialne za proces czy obszar chcą aby za nie coś zrobić lub aby poprowadzić je „za rączkę” podczas takich opracowań.

Często spotykam się podczas rekrutacji lub zapytań klientów o wsparcie iż warunkiem koniecznym jest znajomość języka angielskiego w stopniu komunikatywnym (cokolwiek by to nie oznaczało). Brane jest również pod uwagę doświadczenie (najczęściej chodzi o staż pracy i branże w których się pracowało). Prawie  nikt nie weryfikuje kompetencji merytorycznych kandydatów, bo i kto miałby to robić. Umiejętności językowe są wykorzystywane  od czasu do czasu, a znajomość praktyczna wymagań prawa musi być wykorzystywana codziennie. Umiejętne czytanie i interpretowanie (tak właśnie interpretowania) prawa jest niestety umiejętnością która wśród specjalistów bhp umiejętnością rzadszą niż umiejętności obco językowe. Jest to moja obserwacja być może  odosobniona ale jednak jest faktem obserwowanym od kilku lat. Często klepiemy te same interpretacje od lat wierząc że to prawda, a nie sprawdzając tego w przepisach prawa.

Interpretacja własna użycia środków ochrony przed upadkiem, a wystarczyło przeczytać instrukcję użytkowania do niego.

Służba bhp to często komórka w strukturze organizacji która musi być i jest. Umowa na obsługę bhp musi być to jest. Tak sobie myślę że z tą służbą bhp to trochę tak jak z ubezpieczeniem musi być to jest. OC każdy właściciel samochodu kupuje bo musi być a AC nie musi być to nie wszyscy kupują bo „to się nie opłaca”. Niestety sami pracownicy służby bhp lub osoby wykonującej zadania tej służby do tego doprowadzają ponieważ klepią te same regułki i kwity od lat zamiast być na bieżąco ze zmianami. Nie chodzi tu tylko o zmiany w prawie, chodzi również o zmiany w technologi czy w procesach. Gdyby potrafili być forpocztą nowoczesności, gdyby potrafili pokazywać optymalizację i korzyści w procesach pracy skorelowane z podnoszeniem kultury bezpieczeństwa w zakładzie pracy to być może byli by traktowani jak partnerzy biznesowi przez pracodawców czy menedżerów a nie jak wyrobnicy którzy muszą być a są piątym kołem u wozu i nie zarabiają na firmę.

Podsumowanie: jeśli jesteś pracownikiem służby bhp lub wykonujesz zadnia tej służby przeczytaj choć raz w roku dział X kodeksu pracy, czy rozporządzenie ogólne oraz akty wykonawczy które dotyczą zakładów z którymi masz do czynienia. Poczytaj od czasu do czasu prasę branżową a nie tylko googluj za wiedzą w Internecie bo słabym jest później argument w dyskusji bo tak pisali na forum. Wybierz się choć raz w roku na konferencje czy szkolenie i nie chodzi tu o to że prelegenci będą mądrze mówili tylko rozmawiaj z innymi uczestnikami w kuluarach bo to jest też dobre źródło wiedzy taka wymiana poglądów.

Wózek, wózkowi nie równy.

Ostatnimi czasy coraz więcej klientów pyta mnie, o to jakie uprawnienia do jakich rodzajów wózków jezdniowych są potrzebne. Co prawda Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 15 grudnia 2017 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym (link po kliknięciu) obowiązuje od 10 sierpnia 2018 r., jednak budzi ono wiele kontrowersji z powodu różnych interpretacji, niektórych jej zapisów. 

Zanim odpowiemy na pytanie jaki rodzaj wózka jezdniowego wymaga jakich kwalifikacji musimy odpowiedzieć sobie na pytanie jakie są rodzaje wózków jezdniowych.

pierwszy podział to podział na wózki podnośnikowe oraz inne (podział zgodny wyżej cytowanym rozporządzeniem) lub podnośnikowe i unoszące (zgodnie z normą ISO 5053). Tym drugim podziałem będę się posługiwał, bo jest on według mnie bardziej klarowny.

1. wózki podnośnikowe (podlegające dozorowi technicznemu), określone jako „wózek z przymocowaną platformą, widłami lub innymi urządzeniami do manipulowania ładunkami, przystosowany do podnoszenia ładunku spaletyzowanego lub niespaletyzowanego, na wysokość umożliwiającą składowanie i pobieranie ładunku, a także układanie w gniazdach i podejmowanie z gniazd”. Podnoszące ładunek na wysokość powyżej 30 cm, służące do podniesienia i spaletyzowania ładunku, oraz
2. wózki unoszące (niepodlegające dozorowi technicznemu), określone jako „wózek z przymocowaną platformą lub widłami, dostosowany do podnoszenia ładunku jedynie na wysokość umożliwiającą jego transport”. Unoszące ładunek na wysokość do 30 cm*, służące do uniesienia i przewiezienia ładunku na tzw. wysokości transportowej

* Wysokość 30 cm nie została ściśle określona przepisami, ale wiąże się z wysokością, na której najbezpieczniej przewozi się  ładunki, na tzw. wysokości transportowej.

Drugi podział będzie również istotny ze względu na rodzaj kwalifikacji wymaganych bądź nie do obsługi wózków jezdniowych. Wózki jezdniowe z napędem silnikowym (spalinowym, elektrycznym i spalinowo-elektrycznym), oraz te które nie posiadają silnika, a są napędzane wyłącznie mięśniami operatora.

Najprościej będzie zacząć od tzw. paleciaków czyli wózków bezsilnikowych napędzanych jedynie mięśniami operatora. Są one w dwóch kategoriach:

podnośnikowe

unoszące

W związku z tym, iż rozporządzenie w sprawie bhp przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym mówi wyłącznie o wózkach z napędem silnikowym paleciaki nie podlegają rozporządzeniu i w związku z tym nie ma innych wymagań do ich obsługi niż instruktaż stanowiskowy w zakresie bhp. Instruktaż o tyle jest istotny iż przy obsłudze tych wózków również może dojść do wypadku.

Rodzaje wózków wymagających kwalifikacji o których mowa § 4. ust. 1. w/w rozporządzenia: Do obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych z mechanicznym napędem podnoszenia dopuszcza się osobę, która ukończyła 18 lat i posiada zaświadczenie kwalifikacyjne do obsługi wózków jezdniowych uzyskane na podstawie przepisów dotyczących trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych  (link po kliknięciu).

 Wzór wniosku można znaleźć na stronie Urzędu Dozoru Technicznego w kategorii kwalifikacje osób (link po kliknięciu). Jednak aby wiedzieć o jakie kwalifikacje będziemy się ubiegać trzeba wiedzieć jak UDT klasyfikuje te kwalifikacje:

 

• wózek podnośnikowy czołowy (II WJO): wózek podnośnikowy, z przymocowanymi widłami (które można zastąpić innym urządzeniem), na którym umieszcza się ładunek spaletyzowany lub nie, w pozycji podpartej na przednich kołach i równoważony masą wózka.

 

• wózek podnośnikowy z masztem wewnętrznym nie obejmujący ładunku (z masztem lub karetką wysuwaną) (II WJO): wózek podnośnikowy nie obejmujący ładunku z masztem wewnętrznym, który może przemieszczać ładunek, przez ruch masztu lub karetki z widłami.

Wózek z wysuwaną karetką

Wózek z wysuwanym masztem

• wózek podnośnikowy z masztem wewnętrznym obejmujący ładunek (z masztem stałym) (III WJO): wózek podnośnikowy obejmujący ładunek ze stałym masztem wewnętrznym z widłami, które umieszczone są pomiędzy łapami ramy jezdnej, a środek ciężkości ładunku znajduje się zawsze w obrębie wieloboku stabilności.

• wózek podnośnikowy widłowy z masztem wewnętrznym (II WJO): wózek podnośnikowy, w którym zęby wideł znajdują się ponad łapami ramy jezdnej.

• wózek podnośnikowy platformowy z masztem wewnętrznym (II WJO): wózek podnośnikowy spiętrzający z platformą ładunkową znajdującą się ponad łapami ramy jezdnej.

• wózek podnośnikowy z operatorem podnoszonym wraz z ładunkiem (I WJO): wózek podnośnikowy z platformą operatora, która może być podnoszona z ładunkiem w celu jego spiętrzania.

• wózek podnośnikowy boczny (tylko z jednego boku) (II WJO): wózek podnośnikowy z masztem lub karetką z widłami, które mogą zostać wysuwane lub wciągane pomiędzy osiami i prostopadle do wzdłużnej osi wózka, co umożliwia odbieranie i podnoszenie ładunku w pozycji równoważnej w stosunku do jednego boku wózka oraz jego spiętrzanie i rozpiętrzanie obok wózka.

• wózek podnośnikowy czołowy terenowy (I WJO) ze zmiennym wysięgnikiem: wózki kołowe zrównoważone przeznaczone przede wszystkim do działania w nie wyrównanym terenie naturalnym i zniekształconym terenie np. budowy.

• wózek podnośnikowy czołowy boczny (obustronny) (II WJO): wózek podnośnikowy dostosowany do spiętrzania i odbierania ładunków z obu stron kierunku jazdy.

• wózek podnośnikowy czołowo-boczny (II WJO): wózek podnośnikowy, dostosowany do spiętrzania i odbierania ładunków z przodu i z obu stron kierunku jazdy.

• wózek podnośnikowy bramowy (II WJO): wózek podnośnikowy, w którym rama i element podnoszący obejmują ładunek w celu jego podniesienia, przemieszczenia i spiętrzenia.

• wózek kompletacyjny (I WJO): wózek podnośnikowy z przymocowaną platformą operatora, która może być unoszona wraz z platformą lub widłami, umożliwiając operatorowi załadowania i rozładowania towarów z regału na podstawę ładunkową.

Przykłady wózków jezdnych nie będących wózkami jezdnymi podnośnikowymi, zgodnie z normą ISO 5053:

• wózek unoszący widłowy prowadzony.

• wózek naładowany platformowy (wózek ze stałą platformą).

 

• wózek ciągnikowy.

• wózek pchający.

• wózek unoszący platformowy prowadzony.

• wózek unoszący bramowy.

Jeśli mamy do czynienia z wózkiem jezdniowy z napędem silnikowym i nie jest to wózek podnoszący, to mamy do czynienia z zapisami § 4. ust. 2 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym: Do obsługi wózków jezdniowych, innych niż wymienione w ust. 1, dopuszcza się osobę, która:

1. ukończyła 18 lat i posiada zaświadczenie ukończenia odpowiedniego szkolenia potwierdzającego nabyte umiejętności w oparciu o programy opracowane lub zatwierdzone przez Urząd Dozoru Technicznego lub
2. posiada dokumenty stwierdzające uprawnienie do kierowania pojazdami silnikowymi lub zespołami składającymi się z pojazdu silnikowego i przyczepy lub naczepy uzyskane na podstawie przepisów w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami, lub
3. spełnia warunki, o których mowa w ust. 1.

Ad. 1 szkolenie o których mowa mają prawo na chwilę obecną prowadzić tylko firmy znajdujące się na liście opublikowanej na stronach UDT (link po kliknięciu). Oczywiście nie jest to lista zamknięta.

Zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 15 grudnia 2017 r. jedną z możliwości potwierdzenia kwalifikacji do obsługi wózków innych niż wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia jest uzyskanie zaświadczenia ukończenia odpowiedniego szkolenia potwierdzającego nabyte umiejętności w oparciu o programy opracowane lub zatwierdzone przez Urząd Dozoru Technicznego.

W związku z powyższym istnieje możliwość:

• Udostępnienia opracowanego przez Urząd Dozoru Technicznego programu szkolenia.
• Zatwierdzenia przez Urząd Dozoru Technicznego opracowanego przez wnioskodawcę programu szkolenia.

Więcej informacji na temat uzyskania programu lub zatwierdzenia programu szkolenia można uzyskać na stronach UDT (link po kliknięciu). 

Nie jest konieczne kończenie kursu zdaniem egzaminu przed komisją z UDT i nabywanie kwalifikacji w kategorii III WJO, ale oczywiście można.

Ad. 2 nie jest jednak konieczne kończenie kursu, o którym mowa w pkt nr 1 jeśli operator takiego wózka posiada prawo jazdy, w zasadzie nie ma mowy o jakiejś konkretnej kategorii, więc po prostu trzeba posiadać prawo jazdy.

Ad. 3 posiadając kwalifikacje w grupie "wózki jezdniowe podnośnikowe" również można innymi wózkami jezdnymi kierować.

Jeszcze jedną istotną kwestią dotyczącą kwalifikacji w obecnie obowiązującym rozporządzeniu są czasookresy warunkujące ważność "starych kwalifikacji". Uszczegółowienie tego znajdziemy w § 18. obecnego rozporządzenia: Imienne zezwolenia, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 10 maja 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym (Dz. U. poz. 650 oraz z 2003 r. poz. 603):
1) wystawione do dnia 31 grudnia 2004 r. zachowują ważność nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2019 r.;
2) wystawione do dnia 31 grudnia 2014 r. zachowują ważność nie dłużej niż do 31 grudnia 2020 r.;
3) wystawione od dnia 1 stycznia 2015 r. zachowują ważność nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2021 r.

Dla przypomnienia imienne zezwolenie wydane przez pracodawcę razem z posiadaniem ukończonego szkolenia na programie tzw. Mysłowickim jest jeszcze ważne pod jednym warunkiem iż posiadacz szkolenia nadal pracuje u tego pracodawcy, który wydał zezwolenie. Imienne zezwolenie jest ważne wyłącznie u pracodawcy, który wydał zezwolenie i traci swą moc w dwóch przypadkach utraty czasookresu zgodnie z tym co powyżej lub zwolnienia z pracy u pracodawcy, który wydał zezwolenie. Wydawanie imiennego zezwolenia po 10 sierpnia 2018 r. przez pracodawcę nie ma już mocy prawnej. Operator wózka jezdnego zmieniając obecnie pracę musi posiadać kwalifikacje potwierdzone zdaniem egzaminu przed komisją z UDT, jeśli u innego pracodawcy chce podjąć pracę jako operator/kierowca wózka jezdniowego. Innej możliwości prawnej w obecnej chwili nie ma.

Podsumowanie:

Wózki jezdne o napędzie silnikowym podnośnikowe - wymagają uzyskania kwalifikacji (zdania egzaminu przed  komisją z UDT)

Wózki jezdne o napędzie silnikowym unoszące i transportowe  nie wymagają zdobycia kwalifikacji, o ile operator posiada kwalifikacje do jazdy pojazdami silnikowymi lub ukończył stosowne szkolenie.

Wózki jezdne bezsilnikowe nie wymagają zdobycia kwalifikacji.